18 Kirgiziē algemeen

Drie kaartjes om te beginnen: één van Kirgizië en  één van onze reis in Kirgizië

En een kaartje van diverse zijderoutes, waarin je ziet dat de zijderoute op twee manieren Kirgiziê aandeed. Zoals wij gereisd hebben: van Kashgar over de Torungarpas Kirgizië in, naar het noorden via Tash Rabat, (staat niet op kaartje) Naryn en noordelijker. Een bocht naar rechts om het Issik Kul meer heen naar Bishkek en dan verder naar Osh om daar het land weer uit te gaan naar Oezbekistan. De andere route is van Turoan via Urumqi om de Noord (de stippellijn) via Kazachstan (Almaty) ook naar Bishkek

Enkele algemene gegevens en gewoontes

Kirgiziê (Kyrgystan) heeft een oppervlakte van 220.000 vierkante km; dat is iets kleiner dan Engeland zonder Ierland. Het heeft 5,5 miljoen inwoners. Het grenst aan Kazachstan, China, Tadzjikistan en Oezbekistan,

Enkele algemene data (zie ook Hfst 1) voor diverse landen van de Zijderoute vegeleken met o.a. Nederland):

bevolking	dichtheid	BNP in $	gem.	IMR	aant.	bevolk.
in mln	pop./km	Hoofd	leeft.	/1000	knd/vr	in 2050
						tov 2014
5,8	27	2.257	70	27	3,2	1,6

In de gids staat dat in Kirgizië de helft van de mensen onder de armoedegrens leeft. Als je naar het IMR van 27 kijkt, lijkt dat niet zo te zijn. En wat wij zien aan huizen, auto’s hoe mensen eten etc dan denken we ook dat 50% aan de hoge kant is. Armoede, dat wel, vooral in de zuidelijke gebieden. Maar ook ons lijkt het percentage van 50 hoog.

Over hoe Kirgizië ligt waar het ligt, nl. Op een van de mooiste plekjes van de wereld, bestaat een van de vele legendes die het land kent: God verdeelt op een gegeven moment de wereld. Engeland krijgt Engeland, China krijgt China enzovoorts. Op dat moment liggen de Kirgiziërs  te slapen. Later komen ze bij God en vragen: hoe moet dat nu? Wij hebben helemaal geen land gekregen. Ja, dat is een probleem zegt God, alles is nu verdeeld. Het enige dat ik nog heb, is mijn datsja. En zo krijgen de Kirgiziërs dit mooie land.

Kirgizië heeft een land- en bergklimaat in de valleien is het zomers erg warm (tot 40 graden), in de bergen is er een aangename temperatuur van zo’n 25 graden. In de winter is het in bijna heel het land erg koud tot -40 graden C.

Gewoontes en gebruiken: mannen schudden elkaar veelvuldig de hand en omhelzen elkaar. Ook leggen ze hun rechterhand op hun hart of ze leggen de rechter handpalmen tegen elkaar terwijl de duimen naar boven steken. Vrouwen schudden in ’t algemeen geen handen. Ze raken elkaars schouders aan en met de rechterhand aaien ze erover. Jonger vrouwen kussen oudere vrouwen vaak op de wang uit respect.

Een minder leuke gewoonte is het schaken van bruiden. Een nomadische traditie die in de laatste jaren van economische crisis toeneemt, omdat de kosten van een bruidsschat (veelal paarden) en bruiloft niet meer te betalen zijn. Ongeveer komen tegenwoordig 50% van de huwelijken op deze manier tot stand waarbij gemeld wordt dat ca 2/3 van deze huwelijke tegen de zin van de bruid is.

Traditionele kleding wordt alleen op het platteland nog gedragen: vrouwen wijde, kleurige jurken met hoofddoek, mannen de typische alfapak = witte vilten hoed. En geborduurde jassen.

Na de onafhankelijkheid van 1991 begint president Azkajev de economie te hervormen/ privatiseren. Door de loskoppeling van de Sovjet Unie ontstaat er een economische crisis: geen subsidies meer en veel hogere prijzen voor olie en gas. Een groot en acuut probleem is het wegtrekken  van naar schatting 200.000 Russen, Wit-Russen en Oekraïners, die de kern van de arbeidskracht vormden. De helft van de bevolking leef onder de armoedegrens.

Historie

(vrij saai, sla gerust over)

 de Paleolitische periode van 40.000 jaar geleden zijn er bij het Issyk Kul bij opgravingen al duidelijke aanwijzingen van verblijf van mensen. Ook uit latere tijden zijn er opgravingen.

100 jr v.Chr. zijn er Sogdische, Bactrische en Khorezm stammen ook in Kirgiziê, vooral in de Fergana vallei

De Saken, een oorlogsclan die een tak van de Scyten is, leeft in de 6^e en 5^e eeuw v.Chr., in de Fergana vallei. Zij zijn door Iraanse stammen naar het oosten geduwd en in de 1^e eeuw v.Chr. zouden ze veel van Centraal Azië bevolkt hebben van wat nu het zuiden van Kirgizië is. De Saken doen aan landbouw en het hoeden van vee en staan bekend om hun creatieve vaardigheden met metaal en speciaal met goud.

De Saken worden geabsorbeerd door het Kushan rijk, een staat vanaf de Fergana vallei tot India; het zijn Indo-Europeanen die uit West China komen en het Zoroatrisme en later het Boeddhisme beoefenen. Het Kushan koninkrijk stort in elkaar door de Hunnen  in de 4^e eeuw. Als de Hunnen aan hun eigen ambitie ten onder gaan, wordt het machtsvacuüm opgevuld door de Tocharianen die op hun beurt weer door Turkse stammen worden verdreven (6^e eeuw n.Chr.). heen en weer gevechten en in de 8^e eeuw verdrijft het Turkse kanaat en hun Arabische bondgenoten (Islam) de Chinezen. De Islam komt centraal te staan.

De Turken houden het niet lang vol. Er komt nog een reeks van heersers:

-        8^e eeuw: nieuwe Perzische dynastie gesticht door Zoroatristen die zich later tot de Islam bekeren (Samanieden).

-        10^e eeuw: Kharakhanieden, ook Islam

-        midden 11^e eeuw een andere Turkse groep, de Seljuken van ten zuiden van de Syr Darya

Terwijl de Perzische en Turkse elkaar bestrijden, leven de vroegere Kirgizische stammen een nomadisch leven tussen het Baikal meer en de Altai gebergte. Ze woonden eerst in wat nu NW Mongolië is. In de 4^e en 3^e eeuw v.Chr. gaan ze actief naar Chinees gebied en ook tegen hen wordt de Chinese muur gebouwd. Ze waren bekend als grote vechters en handelaren. Ergens tussen 10^e en 13^e eeuw beginnen ze naar het Tien Shan gebergte te migreren. Eerst verzetten de Kirgizische stammen zich tegen de Mongolen, maar later gaan ze uit lijfsbehoud met ze meewerken; ze worden vazallen van het Mongoolse rijk.

De Kirgiziër worden eigenlijk door iedereen overheerst, zijn steeds marginaal; bij de Chinezen, later in de 19^e eeuw bij het Oezbeekse Kokand khanaat.

Later in de 19^e eeuw doet de invloed van tsaristisch Rusland zich gevoelen. Ze verslaan het Kokand khanaat in 1865 bij Tashkent. De meeste Kirgiziër accepteren pragmatisch de Russische bescherming. Kozakken en anderen komen zich dan in het land vestigen en nemen het beste en vruchtbaarste land, land dat eerst aan Kirgiziër behoorde. Het zet kwaad bloed en in 1916 is er een rebellie tegen Rusland, waar toen het tsarenrijk tanende was. Dan moeten niet-Russische Aziaten voor Rusland in Europa in de 1^e WO gaan vechten, wat een  uittocht richting China tot gevolg heeft. Schatting 41% van de Kirgiziër in  het noorden van het land wordt gedood.

Na de Russische revolutie wordt Kirgizië deel van de Turkestan Autonomous Soviet Socialist Republic. Er komt een Kyrgyz Autonomous Oblast (soort provincie dus). Er is de Stalin periode, herverdeling van land, etc. in 1936 wordt Kirgizië een volledige Sovjet republiek.

In het begin van de Soviet periode is er de Basmachi beweging, een anti-Russische Islamitische guerrilla beweging. Deze gaat na de oktober revolutie door, in Oezbekistan en deels Kirgiziē (Fergana vallei vooral). Tegen de tijd dat de Kirgizische autonome “oblast” in 1926 ontstond, ebt deze beweging weg, na de dood van de leider Enver Pasha. De tijd van de één-partij-staat breekt aan, dissidenten verdwijnen. Voor nomadische praktijken is geen plaats meer en de Kirgiziërs passen zich noodgedwongen aan, aan een sedentair bestaan. Sommigen vluchtten door de bergen naar China, anderen slachtten uit protest hun vee.

In de 2^e W.O worden veel Kirgiziërs gerekruteerd voor de oorlog tegen de nazi’s, veel meer echter voegen zich bij de Moslim Turkse Duitse divisie, het Turkistan legioen als oorlogsgevangenen; vaak omdat ze geen andere keuze hebben. In Kirgizië komt veel oorlogsindustrie. Velen van degenen die het overleven worden later als landverraders bestempeld en eindigen in Sovjet gevangen kampen. Na de oorlog zet de industrialisatie van Kirgizië door, met Russische managers, ingenieurs en technici. Omdat het zo afgelegen ligt, komen er ook geheime militaire activiteiten. Verzet wordt neergeslagen.

De jaren ’70 en ’80 worden als ‘gouden tijden’ gezien: er zijn goederen in de winkels en volledige werkgelegenheid, er is geen honger meer en een aantal grote bouwwerken komen tot stand. De glasnost periode heeft weinig invloed in Kirgizië, er is een sterke communistische partij. Er zijn andere problemen: interetnische problemen in Osh en Özgön. Er volgt een bloedbad. Akayev wordt als compromiskandidaat president. Hij is voor hervormingen en hoewel zijn positie eerst niets voorstelt, zet hij hervormingen  in. Er is verzet, volgt een coup, die mislukt en in 1991 wordt Kirgizië onafhankelijk.

Het Zuidwesten (Batken) blijft een moeilijke regio vanwege de Islamitische beweging. Er blijven incidenten. In 2005 is er in meer regio’s opstand tegen de regering, wordt beschuldigd van corruptie, Akayev moet aftreden; dit is de Tulpen revolutie. Er komen interim presidenten, o.a. Bakiyev. Er blijven rellen,  vaak bloedig, de gasprijzen stijgen exceptioneel. Rusland komt te hulp, er zijn veel vluchtelingen. Ook Bakiyev moet aftreden (2010). Weer interims en in 2011 wint Atambayev de verkiezingen.

Een niet vrolijk verhaal, de geschiedenis van Kirgizië, vol met opstanden, doodslag, vluchtelingen en corruptie.  Veel afzettingen en opstanden nog weg gelaten. Officieel is het een representatieve democratie. Toch maar publiceren dit verhaal.