Geer en Kees Zijderoute 2015: 40 Mashhad woensdag 14 tot vrijdag 16 oktobe

donderdag 15 oktober

Aankomstdag. Het hotel is middenin de stad. We zitten vlakbij het grote heilige complex van Imam Reza en vlakbij de bazaar. We wandelen aan het eind van de middag een heel stuk door de bazaar. We zijn blij weer in een echte bruisende stad te zijn. Het is alleen wel wennen aan alle zwarte jurken van hoofd tot bijna op de grond de “chador”. Dit is een heilige plaats, dus het zwart is wel heel erg aanwezig en morgen begint de “Moharam” de maand waarin de dood van Iman Hoeseini bij Kabala wordt herdacht. De bazaar is zeer, zeer uitgestrekt. We zoeken naar een straat met restaurant uit de gids, maar die blijkt toch de andere kant op te liggen. We draaien om en komen dan op het grote plein waar de ingangen naar het Imam Reza complex zijn. We zien de enorme minaretten en enkele koepels. We zijn nu al onder de indruk van de grootheid van het geheel.

de nieuwe minaretten van het Imam Reza complex in aanbouw

de mooie dom van buitenaf het complex gefotografeerd

Het restaurant blijkt niet te belopen en dus nemen we een taxi. Wat we vinden is geen restaurant. Er is eigenlijk niets om te eten. Ja, dure hotels, maar die zijn heel ongezellig. We vinden een fast food restaurant en eten een goed smakende pizza. En dan weer terug met de taxi naar het hotel.

donderdag 15 oktober

Vandaag is grotendeels uitgetrokken voor een bezoek aan het Imam Reza complex. We mogen geen foto’s maken met een fototoestel, wel met een I-phone. Imam Reza is de achtste iman in de opvolgingsrij vanaf Mohammed , uit de 8^e eeuw, die in Mashhad vergiftigd en begraven ligt. Hij is van Saoedi-Arabië naar Perzië gereisd, tot aan Shanabad, een kleine plaats en toen de hoofdstad van de provincie Khorasan. Later is het Mashhad geworden. Zijn tombe is een pelgrimsoord geworden waar jaarlijks 25 miljoen moslims komen. Het is de heiligste plaats van Sjiitisch Iran. En qua grootte de tweede grootste stad van Iran met ruim 10 miljoen inwoners.

Eerst is het een vrij eenvoudige plaats, maar door de eeuwen heen is het steeds mooier gemaakt.

We zijn in een bijzondere tijd hier: de Moharam, dat is de maand waarin men een maand lang de 3^e imam Hoesseini gedenkt die als martelaar in Karbala is gestorven, ongeveer 811. Het is het begin van het schisma tussen soennieten en sjiieten. Hoesseini trekt met zijn leger ten strijde om de zuiverheid van de Islam te verdedigen. Hij is met weinig en gaat een zekere dood tegemoet. De avond voor de strijd geeft hij zijn mensen aan dat wie niet dood wil, hem ’s nachts kan verlaten. Een kleine groep (72 mensen) blijft over; ze hebben de dood over voor de toekomst van de Islam. Ze worden martelaars. De hele maand staat in het teken van rouw, overal hangen ook zwarte vlaggen. Het gaat vooral om 2 dagen in de Moharam nl de negende en de tiende. Vandaag is de eerste dag van de maand Moharam (voor ons donderdag 15 oktober). De negende dag is vrijdag 23 oktober, dat is Tasoa, de avond voor de veldslag. Zaterdag 24 oktober is de dag van de veldslag: Ashora, de belangrijkste dag in de herdenking. Overal in Iran wordt gerouwd in deze maand en is zwart de hoofdkleur. Onze gids heeft ook een zwart overhemd en zwarte broek aan. Iedereen is op de been, er zijn marsen, bijeenkomsten, etc.

hierop staat Moharam geschreven, de maand van gedenken voor de Sjiieten

Middenin de stad is een heel erg groot plein. Het verkeer wordt er onderdoor geleid. We hebben nog nooit zoiets gezien. Daar is het pauselijke complex in Rome niets bij.

Je gaat naar binnen (Geer in chador) en komt op een groot plein met overal poorten en koepels. Kleden liggen op de vloer en daarop zitten hele gezinnen die van tijd tot tijd opgeroepen via de luidsprekers gaan bidden.

het eerste plein dat we bezoeken

Geer in Chador naar het Imam Reza complex

idem met Kees

Wij krijgen als niet-moslims een gids toegewezen. Een vrijwilliger die naast zij baan dit werk 8 uur per week doet. Keurig in grijs pak gekleed. Hij vertelt e.e.a. over het sjiisme en leidt ons naar een zaal, waar we een film te zien krijgen van hoe Imam Reza is opgebaard. Onze hoop dat wij ook toegelaten worden, is vergeefs.

We gaan de zaal weer uit en wandelen diverse pleinen af. Fantastisch mooi, niet te beschrijven hoe indrukwekkend en groots dit alles is. Mozaïekwerk, stukje voor stukje uitgesneden en aangebracht, En niet zomaar hier en daar, maar overal, op bogen en portalen op alle pleinen. We zien de gouden koepel waaronder de schrijn van Reza ligt en waar wij dus niet mogen komen. Met gouden minaretten ernaast. Op de foto’s die volgen zijn de kleuren meestal niet goed. Dat is jammer. Wel kun je het mooie mozaïekwerk zien.

de gouden koepel met minaretten waaronder de Heilige Schrijn van Imam Reza is

hier zie door de poort heen het goud van de schrijn

mozaïek, in mooie felgele kleuren, helaas op de foto niet goed

op dit portaal wordt bij zonsop- en zonsondergang met grote gebogen trompetten muziek gespeeld

ingezoomd

een wand vol moois

een portaal

een aantal bogen

prachtig geel

een baby die ter pelgrimage gaat

We gaan naar het museum waar allerlei versies van de Koran liggen. Eén op en dierenhuid geschreven. Arabische en Perzische teksten. Perzisch voor de uitleg. Van elkaar kan men de woorden lezen, want het alfabet is ongeveer hetzelfde, Iran heeft drie letters meer, maar de taal is geheel verschillend zoals het verschil tussen Engels en Frans legt de gids uit. Het Perzisch staat er voor uitleg bij, op een andere bladzijde of tussen de regels in gepriegeld. Er zijn prachtige exemplaren bij.

Daarna gaan we naar een ander museum. Het tapijtmuseum is inmiddels dicht (twaalf uur). We zien drie van de vijf verdiepingen, meer tijd hebben we niet. Een verdieping met cadeaus voor de Opperste Leider Khomeini. Veel pracht en praal: degens, schalen, schilderijen, een mooie zilveren maquette van Mekka, cadeau van de Sjeik van Saoedi-Arabië. Er is een verdieping met munten en postzegels. En een verdieping met navigatie en sterrenkundige apparaten.

We zijn deze morgen behoorlijk onder de indruk.

De gids zegt dat de tijd om is; we zijn reeds ruim drie uur binnen en we moeten nu gaan voor niet moslims is de tijd twee en een half uur max. Wel mogen we morgen ochtend terug komen als we willen. Voor moslims is de schrijn 24 uur per dag open en zeven dagen per week.

We lunchen op de kamer en maken een middagwandeling naar Nader Shah, koning van Iran van 1736 – 1748. Wordt geboren in een Turkse stam van de Safaviden. Sticht de dynastie van de Afshariden. Kort maar krachtig mag je wel zeggen, want zijn rijk bestond van Noord India tot aan de Kaukasus. Hij was een goede vechter met goede strategie. Had allerlei volken in zijn leger , o.a. Indiase, Oezbeekse, Georgische, Armeense, Turkse. En er waren Islamitische, Christelijke en Joodse wetenschappers tijdens zijn regeerperiode. Er werd proza en poëzie geschreven en zelfs op munten gedrukt. Hij is een soenniet van geboorte, maar steunde heel erg de sjiitische tombe van Imam Reza.

Na dat hij vermoord wordt, valt de dynastie snel uiteen: hij wordt opgevolgd door zijn neef Ali Qoli, die zichzelf Adil Sjah ("rechtmatige koning") noemde. Adil Sjah wordt datzelfde jaar nog afgezet. Tijdens de strijd tussen Adil Sjah, zijn broer Ibrahim Kan en Naders kleinzoon Sjah Rukh roepen bijna alle provinciegouverneurs hun onafhankelijkheid uit, en vestigen hun eigen staten, waardoor het hele rijk van Nadir Sjah vervalt in anarchie. Tenslotte sticht Karim Kan de Zand-dynastie en wordt heerser van Iran in 1760, terwijl Ahmad Sjah Durrani reeds onafhankelijkheid heeft uitgeroepen in het oosten en aldus de stichting van het moderne Afghanistan begint. Later komt de Qajar dynastie die zo ongeveer het land zoals Iran dat nu is gaat besturen.

Nader Shah, 1736 - 1748

het zadel van Nader

zo zag Iran er na zijn veroveringen uit

vanuit de tuin van Nader Sha

Vrijdag 16 oktober

We gaan nog een keer naar het complex van de Heilige Schrijn. Het is nog veel drukker dan gisteren: omdat het vrijdag is. Het plein is zwart van de mensen als we er om kwart over tien aankomen en er klinkt een luid geklaag en geroep. Dat is het rouwen. Er zijn heel veel baby’s en kleine kinderen. Dat is omdat vandaag ook de dag is (of is dat de hele maand zo? Dat weten we nog niet) dat een klein kind destijds vermoord is: een kind-martelaar. Iedereen brengt zijn kind ter zegening hier. De meeste hebben een groene band en doek om hun hoofdje. Er is nu geen gehaast, kees kan foto’s maken wat hij wil van de prachtige architectuur. Na een uur of anderhalf zijn we alle pleinen weer afgelopen, alles rond de gouden schrijn. We hebben nu ook door hoe het complex in elkaar zit. Blij dat we nog een keer gegaan zijn.

In de hal van het hotel drinken we een kopje koffie en dan gaan we naar het stadje Tus, de geboorte- en begraafplaats van de beroemde dichter Ferdowsi (918 geboren). Hij heeft het bekende epische gedicht Shahnama geschreven, 60.000 coupletten in drie delen:

1. legende deel

2. heroïsche deel

3. historische deel

Het beschrijft de avonturen van legendarische koningen van Iran, zoals Rostam, met allerlei lessen meestal in legende vorm zoals een legende die erop uitkomt dat je beter eerlijk kunt zijn, enz. Vanaf klein kind leren de Iraniërs over deze dichter. Er lopen ouders en grootouders met hun kinderen die allerlei dingen uitleggen.

Towhin doet hetzelfde met ons bij de tombe binnenin met een aantal legenden die langs de muur in marmer uitgehakt zijn, we lopen door de tuinen en bezoeken het kleine museum. Er is een relaxte sfeer. Families zitten thee te drinken op het gras en op bankjes.

We bekijken ook de resten van de oude muur van Tus. De stad is door Timur Lenk vernietigd.

het gebouw van de tombe van Ferwdosi

het reliëf geeft aan: Zoroatrisme

de dichter Ferdowsi

de tombe van Ferdowsi

een van de afbeeldingen geeft Darius de Grote weer, die we kennen van Persepolis

de muur van Tus

Om een uur of drie lunchen we ergens op de terugweg en bezoeken een apotheek voor medicijn tegen hoest (nog steeds sinds Oezbekistan – nu meer door het stof veroorzaakt).

We komen een eindje de stad in, maar een kilometer voor het plein naar de Iman Reza heilig dom is deze afgesloten. Dat blijkt ieder begin en eind van de dag te zijn met deze gedenkdagen. We gaan verder lopen (20 minuutjes) en komen middenin een optocht terecht van verklede figuren. Het is het nabootsen van de slag bij Karbala. Keiharde muziek en de mensen jummen mee en tikken met hun hand op hart en hoofd als blijk van medeleven. Het is zwart van de mensen en intens zwart doordat alle die mensen in het zwart zijn. Het is hetzelfde lawaai dat we van de week ’s avonds tot 12 uur in het hotel hoorden.