48 Samenvatting

De samenvatting met kaartjes etc volgt

47 De terugreis Tabriz Geulle.

We hebben een voorspoedige reis terug naar Nederland. De vlucht van Tabriz naar Dubai vertrekt keurig op tijd op 31 oktober 01:25. Een nacht vlucht die behoorlijk vol zit. Tijdens die vlucht van 2,5 uur halverwege is er aan de horizon een fantastische mooi onweer te zien. Je kijkt op het onweer neer en ziet de bliksem over vrij grote afstanden door de wolken schieten. Ook de frequentie is hoog, het gaat maar door; heb dat ca 15 minuten kunnen volgen vanaf het moment dat het achter de vleugel vandaan kwam. In het toestel merken we er helemaal niets van; de afstand is echt groot maar het gezicht spectaculair.

In Dubai landen we op een andere pier en gaan met een bus het halve vliegveld over waarna we weer in de vertrouwde hal aankomen. We hebben we ca. negen uur voor we verder gaan, dat valt mee, het gaat sneller voorbij dan we dachten. Ook het laatste stuk naar Schiphol een rustige vlucht nu in een 777 i.p.v. in een A 380. We passeren Tabriz na 2,5 uur opnieuw en denken dat we het vanuit de lucht hebben zien liggen.

We landen 20 minuten voor op het schema om 19:40. We zijn snel door de douane en gaan direct naar de trein. Wouda haalt ons om elf uur op in Sittard met een speciale verrassing. Saskia was er bij!!! wij hadden haar niet meer gezien sinds we uit Kaapstad vertrokken in december vorig jaar. Heel leuk.

Naar huis waar we om 11:30 uur aankomen. De dag had inclusief de ochtend naar Kandovan dus 38 uur geduurd.

Het warme onthaal wordt de zondag nog voortgezet als we bij Wouda en Saskia een heerlijke groentemaaltijd geserveerd krijgen. Na zoveel weken weinig groente is dat een heerlijke verrassing.

En in onze boomgaard is een prachtige herfst nog net te zien:

46 Tabriz woensdag 28 oktober tot vrijdag 30 oktober.

Geschiedenis van Tabriz

Waarom hieronder zo uitgebreid over de geschiedenis van Tabriz? Omdat je ziet hoe vaak het tussen machten heen en weer is gegaan. Dat is niet het meest bijzondere, want dat is wel met meer landen en regio’s gebeurd. Interessant is dat je in dit deel van Iran de Ottomaanse invloed ziet, bij de andere delen ven Centraal-Azië komen we dat niet of veel minder tegen. En dan het heen en weer gaan tussen de Russische en Ottomaanse bezetters. Tot slot ook omdat hier het centrum van het Ilkhanaat is (een van de vier stukken waar het Mongoolse rijk in werd verdeeld) en hier het begin van de Safavidische dynastie is.

Tabriz (links van de Kaspische zee) als knooppunt tussen centraal-Azië en Europa.

Tabriz is in ongeveer in 220 gesticht door Khosrow Arshakid (Arsacid) uit Armenië. Het heeft ernstige aardbevingen meegemaakt, o.a. in 858 en 1042 waardoor de hele pre-islamitsiche structuur verdwenen is. Eind 10^e eeuw is Tabriz zo’n welvarende stad dat het als plaats voor belangrijke huwelijken wordt gekozen, zoals dat van een Seljukse sultan met een dochter van de kalief uit Bagdad. Het wordt een koninklijke hoofdstad, eerst met Abaqu van het Mongoolse Ilkhanaat (1265 – 1268). Een afstammeling van Ghazan Khan kiest eind 13^e eeuw Tabriz ook als hoofdstad en bouwt er stadsmuren, verdedigingswerken en een enorm mausoleum. Daar is helaas niets meer van over op een onderdeel van de stadsmuur na de Arg. Wat hij ook doet is: hij vermoordt Ghazan als hij moslim wordt evenals alle niet-moslims in de regio en vernielt alle kerken, synagogen en vuurtempels.

Vanaf midden 14^e eeuw komt Tabriz en omgeving onder controle van diverse krijgsheren, totdat de chefs van de Qara Qoyunlu stam Tabriz tot hun hoofdstad maakten van 1436 – 1467 (zie bezoek aan Blauwe moskee op donderdag).  Nog vaker wordt Tabriz weer hoofdstad (o.a. van het Safavidische regime). Het wordt in 1514 en daarna in 1585 door het Ottomaanse rijk veroverd. Een jaar na de aardbeving van 1721 vallen Russische krachten Tabriz aan. Ze bezetten de stad. Tot bij de vrede van Turkomanchay in 1828 Tabriz onder Qajar controle komt. Ook in de Russische revolutie zijn pogingen om de regio Tabriz in de revolutie te betrekken nooit doorgegaan, de Ottomanen hielden hun invloed tot de grenzen met Turkije beslecht worden.

Je ziet trouwens nog steeds Russische invloed in de architectuur zegt het boekje. En waarschijnlijk ook van de Ottomaanse? Dat moeten we nog gaan bekijken.

In 1941 wordt de regio weer door de Russen bezet, tot in 1946 Reza Shah met hulp van de  Amerikanen de stad overneemt.

Nog een bijzonderheid is dat Tabriz als meest progressieve stad van Iran in ons boekje genoemd wordt. Een belangrijke opponent van de grondwet van Khomeini uit 1980 -  groot Ayatollah Shariatmadari -  komt hier vandaan.

(Dit stukje komt uit de Bradt Guide 2014, pag.160)

woensdag 28 oktober

Het motregent nog steeds, en er hangt een vrij lage bewolking grijs tot donkergrijs, dit wordt de derde dag met minder goed weer. We vertrekken om 9:30 naar Tabriz en komen daar om even voor 13:00 uur aan. De weg voert over een plateau, we vertrekken op 1400 meter en komen in Tabriz aan op 1700 meter. Eenmaal nog over een pasje van ruim 2100 meter. Verder is het landschap vriendelijk glooiend, het lijk wel wat op Ardennen. Geheel met gras bedekt, praktisch geen enkele boom behalve een aantal die duidelijk aangeplant zijn.

Het stuk op wat grotere hoogte is behoorlijk mistig, daar rijden we door de wolken. Soms zie je een wolk naast je in het dal hangen terwijl wij er net even boven rijden.

 mist onderweg

de mist klaart op als we dichter bij Tabriz komen; het wordt ook droger, we zien een mooi glooiend landschap

Om twee uur zijn we in de stad Tabriz, het eindpunt van onze lange reis langs de zijderoute. Door de regen en mist van de laatste dagen leren we nog een aspect van het reizen langs de zijderoute: niet alleen kou, warmte of rovers, maar ook dagen regen moet geen pretje geweest zijn, al had men toen al wel leer om zich tegen de regen te beschermen.

We zijn in Tabriz, de oude stad als verbinding tussen Centraal-Azië en Turkije, de doorgang naar Europa.

Na de lunch in ons vijf sterren hotel lopen we naar het El-Golipark dat Towhid ons heeft aangeraden. Het is misschien al gebouwd  in de 15^e eeuw, maar definitief is het in de Safaviden periode uitgebreid. Het begint te regen en we duiken het koffiehuis in het park in. Prima americano.

lunch in draaiend restaurant met zicht op de stad en omgeving

wandelen in het park dichtbij het hotel

 koffie drinken tijdens een regenbui in de koffieshop middenin het meer in het park

 het meer met koffieshop en op de achtergrond ons hotel

Zodra het weer droog is lopen we verder, gaan een eenvoudige wijk in waar het er eigenlijk vrij somber uitziet, geen kleuren, huizen grijs beton, vele gedeeltelijk nog in aanbouw c.q. niet afgebouwd. Door het gemis aan kleur door de regen en doordat iedereen in het zwart loopt krijgen we waarschijnlijk die indruk.

een bekend straatbeeld: overal thee te krijgen

 grauwe straatjes achter de hoofdstraat

 veel huizen in aanbouw; eensteensmuren

Verkennen nog wat verder en lopen een redelijk uitziend eethuisje binnen. Eten kip- en rund sjasliek. Bij het afrekenen een veel te hoge prijs. We praten het met handen en voeten terug naar de helft en als we weggaan staat iedereen te knippen en buigen en lachen zodat we weten dat we met de halve prijs nog teveel hebben betaald.

eten in een lokaal restaurant

Met de taxi terug naar het hotel en vervolgens wordt dit stukje blog geschreven.

Donderdag29 oktober

Bezochte punten:

·         De Arg (Citadel), Toren van de muur over, heel dik en hoog. 13^e/14^e eeuw. Gebouwd door een afstammeling van Dzjengis Khan (een vizier die aan Oljeitu’s hof diende), die groter en mooier dan iedereen wilde bouwen. Er was ook een grote moskee en Boog bij.

de Arq (citadel) aan de voorkant

de achterkant

 de achterkant ingezoomd

·         De Blauwe moskee, waarvan de bouw in 1465 gereed komt, begin van de Safaviden. Gebouwd in opdracht van Saliha Khanum, de dochter van Jahan Shah, de chef van de Qara Qoyunlu (zie geschiedenis Tabriz hierboven). Heeft de aardbeving van 1776 goed overleefd (er zit hout in gebouwd), een deel is ingestort. Het tegelwerk van het hoofdportaal van de hoofdingang is nog goed bewaard en prachtig blauw, verder is de façade goed herbouwd. Buitenom is af en toe een stukje tegelwerk op de gerenoveerde muren gezet. In de architectuur is de Ottomaanse invloed zicht baar aan de kleinere dooms die tegen de grote doom aanliggen (in plaats van één doom in het Ottomaanse), aan de grote hal en ramen.

de Blauwe moskee: aan de gerenoveerde achterkant zie je niet waarom hij zo heet

de voorkant van de Blauwe moskee, waar het meeste van bewaard is

ingezoomd

het mozaïek werk dat op een zijmuur nog bestaat: Safavidisch, ieder stukje apart uitgesneden

Er is een grote centrale doomkamer met acht hoeken met interne trappen. Dit laatste wordt in vroeg Ottomaanse architectuur gevonden. Bijzonder is dat achter de Doom kamer er nog een doom kamer is, waardoor het huidige basisplan gelijk is aan de T-vorm moskeeën van de 15^e eeuw, hoewel functie, nadruk en verhoudingen anders zijn. de selectie van de Koran teksten is bijzonder: behalve de vreugden van het paradijs (de moskee zal ook als mausoleum bedoeld zijn), is er ook een duidelijke hint naar de grote Christelijke gemeenschap in de regio.

de hoofddoom binnenin

 hoofd doom van de andere kant

een van de hoeken

 de tweede doom: het plafond van de koepel

de opaalblauwe stukken die nog over zijn uit deze tweede doom

 een recent mooi gerenoveerde zijgang

·         Masjed el-Jame moskee. Is uit Qajar periode te zien aan het tegelwerk.

Towhid verteld dat je bij de meeste sjiitische moskeeën twee 2 minaretten of meer en bij de soenitische meestal een of meer. De rechtse verwijst in het sjiisme naar de Koran het heilige boek, en de linkse naar Ali en de overige afstammelingen van de Profeet. Die laatste heb je bij de soenitische moskeeën niet. Zij erkennen ook de uitwerkingen die onder de verschillende kaliefen zijn gekomen als basis.

Totslot zegt hij lachend kun je samen met de doom het geheel zien als een hoofd met twee uitgestrekte armen die Allah aanbidden.

Naast de moskee zien we nog een grote Madrassa die hier ook speciaal groot ayatollahs opleid.

de twee minaretten met in het midden de doom: sjiitisch

minaret ingezoomd

 minaret: ook hier weer het woord Alllah in tegeltjes geschreven

het portaal als je binnenkomt

portaal ingezoomd, zie het Qajar tegelwerk

·         Bazaar, uit 18^e, 19^e eeuw, sommige delen nog eerder. Het is een samenvoeging van 22 karavanserais, het laat ook zien dat Tabriz in die tijd een belangrijke schakel was in de route m.n. richting Istanbul. Karavan betekent reizigers in een groep en serais veilig overnachten. We begrijpen ook dat de stichter van de Savaviden Ismail I in zijn rijk 999 karavanserais heeft laten bijbouwen en op die wijze gezorgd heeft voor de grote inkomsten gedurende zijn bewind.

Towhid legt uit waarom heeft hij er niet duizend gebouwd zoals een adjudant aan hem vroeg? Wel was het antwoord duizend is een kort antwoord negen honderd negen en negentig klinkt veel groter dan kort weg duizend! 

De Bazaar van Tabriz is de grootste in Iran en heel bekend. Al ontwikkeld gedurende de zijderoutetijd en in de 18^e /19^e eeuw zijn die karavanserais met elkaar verbonden. Het is een wirwar van straatjes met allerlei soorten verkoop: veel tapijten, allerlei textiel, kruiden, goud en platina sieraden, enz. Wij kregen de indruk dat deze nog groter is dan de sjoek in Cairo. Het is druk en veel geuren komen je tegemoet. Veel kijken, af en toe “loven en bieden”. We zien ook dat Towhid hier en daar wat probeert maar zonder dat hij het genoeg vindt om tot kopen over te gaan. Hij wil wel een wol-zijden kleed kopen voor thuis maar de prijs gaat niet voldoende omlaag. De meeste winkeltjes die je ziet zijn het eigendom van de verkoper. Hij koopt in en verkoopt weer. De gehele voorraad is door hem betaald. Ook m.n. bij tapijt verkopers die opdrachten aan mensen geven meestal vrouwen voor de wintermaanden. De tapijt verkoper stelt de garens enz. ter beschikking en tegen een bepaalde afgesproken prijs wordt tapijt geknoopt. Veel mensen hebben niet genoeg kapitaal om de stoffen in te kopen.

Vaak wordt je aangesproken ook hier: “niet kijken niet kopen, kijken misschien kopen”.

de architectuur van de bazaar; zo is het overal waar je komt 

idem met kleurentegeltjes

 een binnenplaats: hier sliep men in de kamertjes, voor d epaarden was er in het midden voer

in de tapijten bazaar

 Towhid overweegt een tapijt te kopen

typisch voor deze streek vazen en kannen van klei, bekleed met kelim

 oliestel voor thee in een winkeltje

de goud-straat

 prachtig gouden sieraden, heel fijn gesneden

 kruiden, zie de mooie tonnen met kelim beplakt

 noten

 granaatappels te koop

·         De nieuwe moskee in aanbouw naast de Arg. Die wordt gigantisch groot en is met mooie lichte stenen en prachtig blauw tegelwerk een aanwinst voor de stad.

de twee minaretten in aanbouw

het portaal

het portaal ingezoomd

de moskee wordt heel groot; zijaanzicht

·         Na de lunch in een bekend restaurant middenin de bazaar gaan we samen door. Eerst nog verder door de bazaar. We vinden de noten en kruiden en bezoeken diverse binnenplaatsen. Dan gaan we op zoek naar de Armeense kerk van St Mary uit 1785. Dat lukt met behulp van lokale mensen. De kerk ligt in een straatje, verscholen achter een muur. Hadden we zelf nooit gevonden. De kerk kunnen we niet in, maar vanachter de muur hebben we toch een mooi zicht erop.

Armeense kerk van St Mary

·         Tijdens onze zoektocht naar de andere twee kerken fotograferen we op een plein nog een spandoek voor de Moharam waarop je duidelijk ziet afgebeeld wat er herdacht wordt. Het witte paard is het paard van Hoesseini, meestal beeldt men geen personen af, dus die zit niet op het paard. Vanmorgen in de bazaar hebben we trouwens wel foto’s/tekeningen gezien waar Hoesseini gewoon op staat afgebeeld. En een tafereel van de strijd in Karbala

 het paard van Hoesseini (mensen/gezichten worden niet afgebeeld)

 de strijd in Karbala

 in de bazaar beeltenis van Hoesseini (links op de rechterfoto zijn de grote mannen allemaal Hoesseini, de rij op de voorgrond zijn imams 

·         Tot slot gaan we op zoek naar twee kerken die nog in het boekje staan. Eerst de St. Sergius (Sarcus) kerk die in 1845 gerenoveerd is. Dat is even zoeken, maar ook hier biedt de plaatselijke bevolking uitkomst. Een meneer weet het: knikt en slaat een kruis en noemt het woord voor kerk, laat zijn winkel achter om ons naar de kerk te brengen. Hij belt aan, wordt naar een stukje verderop verwezen en daar horen we dat de kerk alleen zondags open is. We kunnen achter de hoge muur nog net een stukje van de kerk fotograferen. Hij wijst ons ook hoe we bij de andere kerk –adventisten – moeten komen. We waren er voorbij gelopen. Het is een deur met een kruis waarop SDA staat, dus dat moet hem zijn. Verder dan de deur komen we niet.

 De St. Sergius (Sarkus) kerk

 de deur van de Adventist kerk (SDA)

Met een taxi terug naar het hotel en daar de avond doorgebracht en gepakt voor de terugreis naar Nederland.

Vrijdag 30 oktober

In de loop van de morgen vertrekken we naar het dorp Kandovan, plm. 60 km ten zuidwesten van Tabriz dat traditioneel leven in rotsen in Iran laat zien.

Wat het weer betreft is er nu echt een omslag: regen, geen zicht, fris (4-7 graden) en volledig gele bladeren. En wij hebben enorm geluk: elders in Iran is het weer veel slechter. In het gebied ten Z. van de Kaspische Zee (waar wij dus doorheen gekomen zijn) zijn overstromingen en 7 doden. Er is net zoveel neerslag gevallen als in twee jaar totaal. En de weg die wij van Qazvin naar Alamut reden, is afgesloten vanwege het noodweer. Het heeft ook op diverse plaatsen gesneeuwd. Dat we niet naar Turkije zijn doorgereisd, o.a. omdat de winter hier eind oktober/begin november intreedt, blijkt dus geen slechte beslissing te zijn. als we onderweg even door de wolken heen kunnen kijken, zien we de golvende, kale, droge bergen met alleen beneden bomen. In prachtige herfstkleuren.

onderweg mooi uitzicht tussen de regen en mist door

Het bezoek aan Kandovan is een prachtige afsluiting van deze vakantie. De huizen zijn uit de bergen gehakt die van redelijk zachte steen met kiezels erin zijn gemaakt, zodat  je er goed in kunt hakken. Maar ook weer stevig genoeg dat er gemakkelijk instorten plaatsvindt. De huizen zijn klein, dat scheelt ook. En waar ze groter zijn, heeft men steunpilaren laten staan. We zien toch enkele ingestorte huizen, maar niet veel.

Het is een pittoresk dorpje, wel hel toeristisch. De huisjes zijn via allerlei steile kronkelweggetjes en trappetjes bereikbaar. Meestal woont men in één kamer(tje). Al zien we ook een als winkel ingericht huis dat behoorlijk diep is uitgehakt en drie kamers heeft. We wandelen door straatjes en trappen, behoorlijk steil. Eerst allemaal toeristisch ingerichte winkeltjes met veel kelim kleden, kameelharen truien en ondergoed en kruiden. Verderop gewone huisjes en nog verderop huisjes als (voorraad)schuur of op instorten of het dak al ingestort. Ook zien we huizen die van stenen tegen de berg aan gebouwd zijn: ronde natuurstenen en bakstenen. Met veel interesse over hoe mensen hier wonen en kennelijk blijven wonen lopen we rond, tot de regen ons dwingt naar de auto terug te gaan. Inmiddels hebben we het meeste ook goed gezien.

 Kandovan

 gaten in de rotsen

zo lopen we het dorp binnen

een huisje hoog in het dorp

 een winkel die heel diep in de rots is uitgehakt, een groot oppervlak

 smal trappetje

een dame boent een kachel

overzicht van een aantal huisjes

 ingezoomd

 ergens helemaal boven is huis van stenen tegen de berg aangebouwd

het licht brandt

nog twee heel kleine huisjes

Aan het begin van het dorp is een 5 sterren hotel-restaurant waar je in de rots  een kamer kunt hebben.  Wel slaap je dan ook 5 x zo luxe als de mensen in het dorp. We lunchen in het restaurant en kijken een stukje naar de belangrijkste wedstrijd van de cup in Iran: 2 clubs uit Teheran tegen elkaar.

 aan de lunch in het 5 sterren restaurant

uitzicht vanaf het terras van het restaurant

Kees en de gids Towhid op het terras

Dan rijden we terug naar ons hotel in Tabriz. Om het hotel te vinden rijden we nogal om, de bewegwijzering is niet optimaal.

Van vijf tot acht verpozen we ons in de lobby van het hotel. Dan eten we het farewell dinner met Towhid in het roterende restaurant bovenin het hotel en praten over Iran en wat daar bijzonder aan is. Vooral dat bij alle bezettingen en innames Iran zijn eigen cultuur heeft bewaard. En bv. nooit het Arabisch heeft overgenomen, maar altijd Perzisch is blijven spreken. Vooral door ook dingen van andere landen die over hen heersen dingen over te nemen en met de Iraanse cultuur te vermengen en doordat de beschaving hier al heel erg  lang hoogstaand is en dat maakt sterk.

Bagage uit de opslag halen, even ompakken en Towhid brengt ons naar het vliegveld. We nemen hartelijk afscheid en de terugreis gaat beginnen. Alles in het besef: dat was het dan!!